De nieuwe journalistieke code

Door Edo Casper

Een van de redenen waarom men met een nieuwe code wil komen is dat de nieuwe media – internet en burgerjournalistiek – het hele journalistieke werkveld in een ander daglicht plaatsen. En men wil graag een code die met de nieuwe realiteit rekening houdt.

Maar het uitgangspunt is dat er kennelijk een code nodig is. Journalistiek is niet wettelijk aan strakke regels en papiertjes gebonden zoals dat bijvoorbeeld geldt voor artsen. Iedereen kan zich dus journalist noemen en ‘nieuws’ de wereld inschieten. En de beroepsjournalisten zouden graag zien dat duidelijk is wat het kaf is en wat het koren. Zeggen dat je je houdt aan de code zal straks de rechtvaardiging zijn om jezelf een ‘echte’ journalist te noemen.

Dat is om meerdere redenen kolder. De belangrijkste reden is nog wel dat het vrijwel onmogelijk is om de code volledige na te leven. Neem bijvoorbeeld de eerste regel:

1. De journalist komt het recht op vrije nieuwsgaring toe. Hij brengt het nieuws waarheidsgetrouw, onafhankelijk, fair en met open vizier.

Welke journalist durft, als feilbaar mens, met droge ogen te beweren dat hij of zij altijd onafhankelijk is en met open vizier werkt. Dat zou namelijk inhouden dat je geen van je ervaringen uit het verleden laat meespelen, dat je zuiver kunt beoordelen dat jouw eigen denkbeelden over hoe de wereld er uit zou moeten zien van geen invloed zijn op hoe je het nieuws beschrijft en dat je lichamelijke en geestelijke gesteldheid ten alle tijden zo goed is dat ze geen negatieve of positieve draaien geven aan wat je wilt weergeven.

Een andere belangrijke reden is dat de journalistieke producten, mits ze voldoen aan de code, volstrekt onleesbaar (of het equivalent daarvan voor andere media) worden. Ze zullen immers voorzien moeten zijn van allerlei disclaimers, toelichtingen en bronvermeldingen. Hoe is anders door de nieuwsconsument te beoordelen of de journalist zich ook daadwerkelijk aan de regels heeft gehouden?

Een laatste reden is dat er al jaren een code bestaat en er voldoende journalisten zijn die niet eens van het bestaan afweten. Laat staan dat de nieuwsconsumenten zich er van bewust zijn. Nee, zo’n code zal, zelfs in een Creative Commons-variant, niet zorgen voor een wezenlijke verandering in het werk van journalisten of semi-journalisten.

Een slim online reputatiesysteem zou wellicht beter werken. Iedereen die zichzelf als journalist ziet, kan zich aanmelden. Iedereen die zich als nieuwsconsument ziet, kan zijn oordeel over het werk van een journalist daar aangeven. Falsificaties in een stukje? Minpuntje op het reputatiesysteem. Achterwege laten van relevante feiten? Weer een minpuntje op het systeem. Goede en maatschappelijk relevante scoop gepubliceerd? Veel mensen die een pluspunt geven bij de betreffende journalist.
Op termijn kan zo’n reputatiesysteem mensen helpen bij het beoordelen van het werk van journalisten. Veel minpunten? Dan zal het artikel met een korreltjes zout genomen moeten worden. Veel pluspunten, dan is de kans groot dat het waar en relevant is.
Sta je er niet op? Dan is het waarschijnlijk goedbedoeld amateurisme. Iedereen weet waar hij aan toe is.
Eens kijken welk effect dat heeft op de journalistieke wereld.

My Online Portfolio