The Matrix

The Matrix: Populistisch popcornvermaak of een existentialistisch saga?

Vanaf de release datum van de eerste film in september 1999, tot aan de laatste in 2004, hebben The Matrix films veel stof doen opwaaien. Een grote groep fanatici, filmcritica en wetenschappers van verscheidene disciplines zijn een zeer levendige (voornamelijk via het Internet) discussie begonnen over de werkelijk intenties van de bedenkers/schrijvers/regisseurs de gebroeders Wachowski. Waren de vele verwijzingen het religieuze, wetenschappelijke en filosofische rijk met voorbedachten rade gecreëerd? Probeerden de gebroeders Wachowski, doormiddel van een verhaal verpakt in een gelikt jasje een dieper dimensie weer te geven, een van de mens en haar continue queeste naar antwoorden over zijn plaats binnen religie, filosofie en spiritualiteit? Of was het niets meer dan een bovengemiddelde kungfu film, met baanbrekende visuele effecten?

De film beschrijf een toekomstige post apocalyptische wereld waarin een computerprogramma genaamd; The Matrix, een kunstmatige realiteit creëert om een groot gedeelte van de mensheid te bedwelmen in passiviteit en overgave. In deze opperste staat van verzadiging is het menselijk lichaam gereduceerd tot niets meer dan een energiebron voor een collectieve zelfbewuste machinegemeenschap.
In de droomwereld van The Matrix leert een computer hacker genaamd Thomas A. Anderson (Neo) de waarheid van zijn realiteit, en zijn rol in de oorlog tegen de overheersers.

Religieuze, spirituele en mythologische grondvesten binnen in The Matrix saga:

Bijbelse Parallellen:

Dat “The Matrix” een Messias film is zeer evident, de vergelijking tussen Neo en Jezus Christus liggen er soms dik bovenop. In de openingsscène wanneer Neo de illegale dataschijf overlevert. Zegt het karakter Choi; ”Hallelujah. You’re my savior, man. My own personal Jesus Christ”. Godzijdank beschikken de schrijvers zich wel over meerdere dimensies om deze vergelijking te benadrukken. De gnostische (orthodoxe)variant van het christendom komt het meest in aanmerking voor de vergelijking tussen `The Matrix` en het Christendom. Kernthema van de gnostiek is dat de mens vergeten is wie hij in werkelijkheid is. In de gnostiek wordt Jezus als boodschapper beschouwd, die de mens de methodiek van de geestelijke ontwikkeling van het individu en het goddelijke schenkt.

Daardoor zou de mens inzicht krijgen in zichzelf en het bovenaardse. Dit inzicht in de goddelijke oorsprong van de mens wordt volgens de gnostici verduisterd door de materiële wereld, waarin de mens leeft. Zodra deze connectie gemaakt is, vallen de andere parallellen in hun plaats, een duidelijke reverentie naar Jezus Christus zijn natuurlijk de karakters door wie Neo en Christus in het verhaal wordt omringd.

Een kleine opsomming te beginnen met Neo zelf:

  • Thomas Anderson: Thomas komt van de discipel Thomas die in het gospel van Thomas twijfelde aan de dood van Christus, hier komt ook de term Ongelovige Thomas vandaan. Dit staat symbolisch voor de twijfel die Neo over zichzelf heeft.
  • Anderson betekent in de Gnostiek zoon van Andrew, en Andrew betekende in het oud Grieks “Mens:. Gecombineerd geeft dat “de Zoon van de Mens” een van de weinige titels van Jezus Christus.
    Neo: betekent in het oud Grieks nieuw, het is ook een anagram voor One.
    The One bevestigd ook de Messias status.
  • Trinity: Refereert naar de heilige drieheid, de Vader( Morpheus), de Zoon(Neo) en de Heilige Geest (Trinity) waaruit het leven vloeit. Ook brengt Trinity Neo in de eerste film weer tot leven, hetgeen wat de Heilige Geest voor Christus deed.
  • Morpheus: Griekse god van de droom en slaap, in de film probeert hij de mens uit de droom te doen ontwaken.
  • Agent Smith: Volgens sommige de Anti-Christus, maar dit ligt eraan vanuit welk perspectief je het gaat bekijken. In The Matrix Reloaded bestuurt Smith een auto met het nummerbord: “IS 5416” in de bijbel staat onder Isaiah 54:16 “Valt men heftig aan, dan gaat dat van Mij (God) niet uit; wie u aanvalt, zal over u vallen. Zie, Ik ben het, die de smid (Smith) geschapen heb, die het kolenvuur aanblaast en naar zijn kunst het wapen vervaardigt, maar Ik ben het ook, die de verderver geschapen heb om te vernielen. Elk wapen dat tegen u (Sion) gesmeed wordt, zal niets uitrichten… luidt het woord van God.
  • Cypher: Duidelijke verwijzing naar Judas.
  • The Oracle: In de Gnostiek bekent als Sofia de moeder van God, oftewel de Heilige Maagd Maria.
  • Seraph: Lid van de Serafijnen de hoogste order der Engelen, zoals aartsengel Gabriel.
  • The Architect: Volgens de Vrijmetselaars is God de Grote Architect van alles.

Parallellen naar het Boeddhisme:


De makers schromen er niet van om het verhaal te doorspekken met de Boeddhistische en Hindoeïstische leerwijze. Zeker als men de films een aantal keren zal bekijken, zullen er veel voor de leek verborgen oosterse wijsheden geopenbaard worden. Het Zenboeddhisme is prominent aanwezig: “There is no spoon.” Zoals in Gnostische Christendom gaat het Boeddhisme ervan uit dat de mens gevangen zit in een beperkte wereld van illusie.
En dat er een verlosser of Bodhisattva ( Neo, The One) zal verschijnen die de kennis zal delen om een ontsnapping te creëren aan die beperkte wereld, mits je capabel genoeg bent deze kennis te begrijpen.

De samenhang van film en religie begint al met de titel “The Matrix”, zoals wordt verteld is de Matrix een gevangenis voor je geest, de constructie van deze Matrix is dat je niet bewust bent van een valse realiteit, maar van je eigen behoeftes die via de soft en hardware wordt gerealiseerd. Dit is in essentie het Boeddhistische idee van Samsara, waarin verteld wordt dat de wereld van ons dagelijks leven geconstrueerd is door sensorische impulsen die gevormd zijn door onze individuele behoeftes.
Dus volgens Boeddhisme en `The Matrix`is het idee van realiteit gebaseerd op sensorische ervaringen, onwetendheid en behoefte die de mens vastketent in deze illusie.
En pas zodra zij ontketent zijn van deze valse realiteit zal men de perceptie op hun verkeerde identiteit achter zich kunnen laten en verlichting bereiken.

De film suggereert dat verlichting alleen te bereiken valt door middel van individuele moeite, zoals Morpheus duidelijk maakt aan Neo; kan hij niet vertellen wat de Matrix is maar dat Neo dat zelf moet ondervinden. Morpheus kan hem alleen de deur laten zien, hij is degene die door de deur moet lopen. Volgens de Boeddhistische leer is de emancipatie/verlichting van de mens te verkrijgen door middel van de een eigen realisatie van de Waarheid. Niet dankzij de gratie van een God die de mens beloond voor gehoorzaam en goed gedrag.

Het spreken over kringloop, het gevoel dat alles al eens eerder is gebeurd, de onvermijdelijkheid (inevitability) van de dingen en met name het versmelten van Neo en Smith heeft meer te maken met een oosterse verzoening van licht en donker, goed en kwaad dan met een radicale overwinning van het kwade door het goede (zoals die in veel christelijke leren aan de orde is). Yin en Yang, Smith als de donkere kant van Neo (en omgekeerd) zijn voor de makers veel crucialer dan de referentie naar de kruisiging van de Jezus.

Gechargeerd gezegd: De kruisigingsdood van Jezus (zijn offer) wordt hier opgenomen in een oosters beschouwelijk referentie kader.
De Lotusbloem is prominent aanwezig, bijv. in de pluggen die oplichten als Neo door Smith overgenomen is en in de oplichtende armen van de machine die Neo wegvoeren nadat hij ontkoppeld is. Neo als de Boeddha. Zijn identiteit als de Boeddha is versterkt niet alleen door de anagram van zijn naam maar ook door de mythe rondom hem.

The Oracle verteld de terugkeer van degene die de Matrix kan manipuleren.
En zoals Morpheus verklaard, de terugkeer van de man die de vernietiging van de Matrix in zal luiden en hun volk zal bevrijden. Morpheus geloofd dat Neo een reïncarnatie is van een man zoals Boeddha, die met behulp van speciale krachten de verlichting van de mens zal creëren. Het idee dat Neo een reïncarnatie is van Boeddha wordt versterkt door het feit van de hergeboorte van Neo in de film.

Minsten 4 incarnaties zijn hem voor gegaan in de film.
De eerste speelt zich af voor de film, de tweede is Neo’s leven als Thomas Anderson.
De derde begint wanneer Neo werd ontwakend uit de Matrix, hij is herboren in een wereld buiten de Matrix. Neo’s vierde leven begint wanneer hij sterft door de hand van Agent Smith,waarna hij tot leven wordt gewekt door Trinity. Op dit moment ziet Neo niet alleen de beperkingen van de Matrix maar ook die van de “werkelijke” wereld. Dankzij de dood die hij ervoer binnen de beide rijken verkreeg Neo net als Boeddha al overzichtelijke kennis van verlichting. Hierdoor is hij niet langer afhankelijk van de Matrix en de geboorte en dood binnen deze kunstmatige realiteit

volgende pagina>


My Online Portfolio